Escher en het Alhambra

chris cambré, 11 jul. 2016

Je kent ongetwijfeld de talrijke vlakvullingen met dierenfiguren die Maurits Escher maakte. Ik dit boek ontdek je hoe bezoeken aan het Alhambra en de wetenschappelijke kennis van zijn broer Escher op weg zetten.

Inhoudstafel

  1. Het Alhambra als inspiratie
    1. Eerste bezoek aan het Alhambra
    2. Tweede bezoek
    3. Kleurdynamiek
    4. Kleur en symmetrie
    5. Verwerking in eigen werk
  2. Patronen analyseren
    1. Op weg gezet door zijn broer
    2. Een wiskundige taal voor symmetrie
  3. Het rooster als basis
    1. Rooster en basisveelhoek
    2. Rooster en compositie
    3. Basisvierkant aanpassen - 1
    4. Basisvierkant aanpassen - 2
    5. Basisdriehoek aanpassen
  4. Rooster en motief
    1. Een driehoek met gekromde zijden
    2. De basisvorm en het rooster
    3. Transformaties van de basisvorm
    4. Snijpunten van rechten, cirkels en bogen
  5. Kraak de Eschercode
    1. De basis
    2. Vogels
    3. zeepaardjes
    4. Vissen
    5. Reptielen
    6. Vogels en vissen
    7. Vogels
    8. Ruiters
    9. Vogels en vissen (2)
    10. Vlinders
    11. twee vissen
    12. arend
  6. Dynamiek en verwarring
    1. nieuwe inhoud aan vlakvullingen
    2. Dynamiek en verwarring
    3. Methamorphosis I (1939)
    4. Meerdere roosters
    5. Napolitaanse knipoog naar Escher

1.

Het Alhambra als inspiratie

Escher bezocht twee maal het Alhambra. Wat inspireert hem?

  • 1. Eerste bezoek aan het Alhambra
  • 2. Tweede bezoek
  • 3. Kleurdynamiek
  • 4. Kleur en symmetrie
  • 5. Verwerking in eigen werk

1.1.

Eerste bezoek aan het Alhambra

De schetsende toerist
In 1922 rondt Maurits Escher zijn opleiding tot graficus af. In oktober van dat jaar bezoekt hij voor de eerste keer het Alhambra in Granada en kopieert er decoratieve motieven. De volgende dertien jaar woont hij in Italië. Uit zijn grafisch werk blijkt vooral zijn belangstelling voor het landschap en het perspectief. Vlakvullingen vormen nog geen centraal thema in zijn werk.
Eerste schets
Escher schetst een middag lang tegels met geometrische patronen na. De avond en de volgende ochtend werkt hij een van die schetsen uit tot deze tekening
De muur met het decoratief motief dat Escher kopieerde
– chris cambré

1.2.

–

1.3.

–

1.4.

–

1.5.

–

2.

Patronen analyseren

Via zijn broer leert Escher meer over de theoretische achtergrond van vlakvullingen.

  • 1. Op weg gezet door zijn broer
  • 2. Een wiskundige taal voor symmetrie

2.1.

Op weg gezet door zijn broer

Berend, Maurits oudste broer ziet het werk Metamorphose I. Hij is geoloog aan de universiteit in Leiden en bezorgt Maurits recente wetenschappelijke studies over kristallografie. In oefenschriftjes bestudeert Maurits de verschillende symmetriemogelijkheden en legt hij de basis voor zijn latere honderden variaties.
– chris cambré

2.2.

–

3.

Het rooster als basis

Vlakvullende patronen bouw je op vanuit een rooster. Regelmatige veelhoeken vormen de basis van dit rooster.

  • 1. Rooster en basisveelhoek
  • 2. Rooster en compositie
  • 3. Basisvierkant aanpassen - 1
  • 4. Basisvierkant aanpassen - 2
  • 5. Basisdriehoek aanpassen

3.1.

Rooster en basisveelhoek

Regelmatige veelhoeken als basis
Om een regelmatig rooster op te bouwen, vertrek je van regelmatige veelhoeken. Maar welke veelhoeken kan je gebruiken?
Vierkanten, gelijkzijdige driehoeken en regelmatige zeshoeken kan je aan elkaar passen tot een vlakvullend geheel.
Gelijkzijdige vijfhoeken of zevenhoeken kan je niet gebruiken als basis voor het rooster van een vlakvulling. [br][br]In het vlak sluiten regelmatige vijfhoeken niet aan elkaar aan. Met aansluitende vijfhoeken kan je wel een regelmatig twaalfvlak opbouwen.[br][br]Zevenhoeken overlappen elkaar reeds in het vlak. Ook ruimtelijk zijn ze niet bruikbaar.
– chris cambré

3.2.

–

3.3.

–

3.4.

–

3.5.

–

4.

Rooster en motief

Het rooster vormt slechts het raamwerk. Het basismotief kan ook buiten de lijnen van het rooster gaan. We bekijken een interessant motief op verschillende manieren.

  • 1. Een driehoek met gekromde zijden
  • 2. De basisvorm en het rooster
  • 3. Transformaties van de basisvorm
  • 4. Snijpunten van rechten, cirkels en bogen

4.1.

Een driehoek met gekromde zijden

Escher maakte deze schets bij zijn bezoek in 1936.
In het Alhambra vind je dezelfde driehoek ook terug in een eenvoudigere zwart-wit versie zonder de kleine zeshoekige sterfiguren
Een motief op verschillende manieren bekeken
[list][*]Welk symmetrisch patroon zie ik in een wand en op welk rooster is de vlakvulling gebaseerd?[/*][*]Met welke transformaties vorm ik de basisveelhoek om tot het basismotief?[/*][*]Hoe tekenden de Arabische handwerklieden dit motief?[/*][/list]Je kunt een motief op verschillende manieren bekijken. We werken ze uit in dit hoofdstuk.
– chris cambré

4.2.

–

4.3.

–

4.4.

–

5.

Kraak de Eschercode

Hoe ontdek je de opbouw van de vlakvullingen van Escher?

  • 1. De basis
  • 2. Vogels
  • 3. zeepaardjes
  • 4. Vissen
  • 5. Reptielen
  • 6. Vogels en vissen
  • 7. Vogels
  • 8. Ruiters
  • 9. Vogels en vissen (2)
  • 10. Vlinders
  • 11. twee vissen
  • 12. arend

5.1.

De basis

De theoretische achtergrond in de informatie van zijn broer en de vele schetsen die Escher maakte het Alhambra vormde de basis voor honderden nieuwe tekeningen. Zijn wonderlijke diertekeningen zijn op dezelfde manier opgebouwd.
Je kunt de diertekeningen zelf ontleden met wat je reeds leerde over vlakvullingen.[br][list][*]De punten waar dierfiguren elkaar raken, leiden je naar het rooster.[/*][*]Kijk naar de symmetrie in het patroon. Dezelfde symmetrieën gebruikte Escher om binnen de basisvorm het basismotief te ontwerpen.[/*][*]Teken binnen het rooster de basisvorm en kijk waar de buitenrand van het basismotief afwijkt van de basisvorm.[/*][*]Ga na met welke transformatie je de verandering van één zijde kan overbrengen naar een andere.[/*][*]Overloop de verschillende zijden tot de basisvorm veranderd is in het basismotief.[/*][/list]
– chris cambré

5.2.

–

5.3.

–

5.4.

–

5.5.

–

5.6.

–

5.7.

–

5.8.

–

5.9.

–

5.10.

–

5.11.

–

5.12.

–

6.

Dynamiek en verwarring

Voor Escher zijn zijn vlakvullingen met diermotieven geen statisch gegeven. De dynamiek en het probleem voorgrond- achtergrond verwerkt hij op een heel eigen manier

  • 1. nieuwe inhoud aan vlakvullingen
  • 2. Dynamiek en verwarring
  • 3. Methamorphosis I (1939)
  • 4. Meerdere roosters
  • 5. Napolitaanse knipoog naar Escher

6.1.

nieuwe inhoud aan vlakvullingen

Een jaar na zijn bezoek aan Andalusië geeft Escher het begrip vlakvulling een heel nieuwe inhoud. Op een baanbrekende manier verwerkt hij dynamiek en vervaging tussen voor- en achtergrond in enkele meesterwerken.
Metamorphose I (1938)
Ontwikkeling I
Dag en nacht
– chris cambré

6.2.

–

6.3.

–

6.4.

–

6.5.

–

Informatie